Murawy kserotermiczne

TrockenrasenZbiorowiska roślinne stanowisk suchych w Dolinie Dolnej Odry są ściśle związane z gospodarczą działalnością człowieka. Powstały one gdy w średniowieczu, na miejscu wykarczowanych lasów na zboczach dolin oraz na skraju doliny Odry, założono pastwiska. Mimo ich antropogenicznej genezy można tu znaleźć niezwykle różnorodne i interesujące siedliska skupiające rzadkie i cenne gatunki flory. Uwzględniając rodzaj podłoża murawy kserotermiczne dzieli się na ciepłolubne murawy napiaskowe rozwijające się na glebach piaszczystych i piaszczystych aluwiach oraz na murawy o charakterze stepowym wykształcające się na gliniastym podłożu.

Murawy napiaskowe są powszechne w całej Dolinie Dolnej Odry, nawet na wyżej położonych stanowiskach na obszarze zalewowym, co na pierwszy rzut oka może wywołać zdziwienie. Rezultatem dynamiki zalewowej i ciągłego naprzemiennego działania procesów erozyjnych oraz sedymentacyjnych jest obecność murawy napiaskowej również na piaszczystych osadach w obrębie polderów. Już w marcu można tam dostrzec żółte kwiatostany lepiężnika kutnerowatego (Petasites spurius). Później zakwita cały szereg małych i rzadko spotykanych gatunków rogownic (Cerastium dubium, Cerastium pallens, Cerastium brachypetalum). Latem dominują szczotlicha siwa (Corynephorus canescens) oraz lepnica tatarska (Silene tatarica). W wyniku stabilizacji tych stanowisk powstają murawy psammofilne reprezentowane przez zespół Diantho-Armerietum elongatae.

Główną rolę wśród traw muraw napiaskowych na wzniesieniach odgrywają kostrzewy (Festuca trachyphylla, Festuca psammophila, Festuca polesica). Występują tam również rozmaite gatunki i podgatunki ostnic o długich, pokrytych włoskami, niezwykle dekoracyjnych ościach (np. Stipa joannis, Stipa borysthenica) dostarczające wczesnym latem wspaniałego widoku. Rzadkie rośliny zielne, jak oba gatunki lepnicy (Silene otites oraz Silene chlorantha), jastrzębiec żmijowcowaty (Hieracium echioides), goździk kartuzek (Dianthus carthusianorum), zagorzałek źółty (Orthantha lutea), dzwonek syberyjski (Campanula sibrica) i wiele innych uzupełniają ten obraz, a ich występowanie stanowi podstawę do oznaczenia poszczególnych zespołów.

Z florystycznego punktu widzenia oraz dla ochrony przyrody Parku szczególne znaczenie mają murawy o charakterze stepowym. Podczas gdy stepy ostnicowe z ostnicą włosowatą (Stipa capillata) tworzą stosunkowo monotonny obraz, stepy łąkowe w pobliżu Geesow, Gartz, Stützkow, Gellmersdorf, Stolpe czy Stolzenhagen można raczej porównać do bujnie kwitnących ogrodów, niż do zazwyczaj spotykanych zbiorowisk roślinnych.

Już wczesną wiosną jasnoniebieskie kwiaty fiołka kosmatego (Viola hirta) i żółte pięciornika piaskowego (Potentilla arenaria) budują wyraźny kontrast barw. Nieco później zakwitają zawilec wielkokwiatowy o śnieżnobiałych kwiatach (Anemone sylvestris) oraz pięciornik biały (Potentilla alba). Równocześnie z rozwojem dominującej kłosownicy pierzastej (Brachypodium pinnatum), czy uroczej drżączki średniej (Briza media) otwierają się kwiatostany pajęcznicy gałęzistej (Anthericum ramosum), fioletowoniebieskie wiechy szałwi łąkowej (Salvia pratensis), kolorowe główki kwiatowe koniczyn (Trifolium montanum, Trifolium alpestre) i ciemnoniebieskie kwiaty głowienki wielkokwiatowej (Prunella grandiflora). Długim łodygom wężymordu stepowego z purpurowymi kwiatostanami (Scorzonera purpurea) w wielu miejscach towarzyszą różowe lub czerwone grona stroczyka trójzębnego (Orchis tridentata). Aż do lata pojawiają się rzadkie gatunki roślin z rodziny zarazowatych (Orobanche vulgaris oraz Orobanche lutea), które jako rośliny pasożytnicze ściśle związane są z określonymi gatunkami żywicieli. Przykładowo zaraza czerwonawa (Orobanche lutea) występuje tylko tam, gdzie rośnie lucerna sierpowata (Medicago falcata). Kwitnienie, które często trwa do późnej jesieni rozpoczynają również różne gatunki dzwonków (Campanula glomerata, Campanula cervicaria, Campanula bononiensis). Na skraju zarośli pojawiają się często rozłożyste kępy bodziszka czerwonego (Geranium sanguineum).

Goryczka krzyżowa (Gentiana cruciata) wraz ze swoimi ciemnoniebieskimi pęczkami otwiera pełnię florystycznego lata, przechodząc zarazem do flory jesiennej. Wraz z masowym zakwitem kwiatów ożoty zwyczajnej (Aster linosyris) lub nawłoci pospolitej (Solidago virgaurea) żółcą się całe zbocza. Z czasem rośliny te przerasta bylina - gorysz siny (Peucedanum cervaria). Powyżej został przedstawiony jedynie niewielki skrawek ogromnej różnorodności gatunków tutejszych siedlisk.